Composteren is het omvormen van snoeisel, bladeren en resten van groenten en fruit tot een stabiel eindproduct.
Doordat compost gemaakt is van zuiver plantenmateriaal, bevat compost dus ook alle voedingsstoffen die een plant van nature nodig heeft. Tijdens het composteringsproces geschiedt hetzelfde natuurlijke proces als bij het verteren van plantenmateriaal in of op de bodem.

Micro-organismen en schimmels breken het plantenmateriaal langzaam af en vormen hierbij stabiele humus.

Het is belangrijk om kwaliteitscompost te gebruiken. Uit een Amerikaans overzicht blijkt dat de meeste problemen bij compostgebruik te wijten zijn aan het gebruik van compost van een minderwaardige kwaliteit.
Op deze pagina toont het belang van de verschillende parameters van compost, hoe ze worden beļnvloed en welke het belang is voor de gebruikseigenschappen van compost.

Grootschalige compostering is geen eenvoudig proces en vergt de nodige ervaring en know-how. Hieruit blijkt ook het nut van de integrale ketenbewaking zoals die door VLACO aan haar leden wordt opgelegd. Als gevolg hiervan kan enkel VLACO-compost verregaande kwaliteitsgaranties bieden.

Het droge stofgehalte van compost is sterk afhankelijk van:

• de aard van het uitgangsmateriaal
• het vochtgehalte van het uitgangsmateriaal
• de composteringstechniek (duur compostering, onder afdak of niet,...).

Het organische stofgehalte van compost hangt vooral af van de duur van de compostering en het vochtgehalte.
Hoe langer de compostering duurt en/of hoe vochtiger het eindproduct, hoe lager het organische stofgehalte.

Wettelijk gezien moet compost minimaal 16 % organische stof bevatten.
Voor compost met VLACO-label wordt de lat nog hoger gelegd. Daar geldt een minimum van 18 %.
In werkelijkheid is het gehalte aan organische stof in de meeste types VLACO-compost veel hoger.

De organische stof is zonder meer het belangrijkste bestanddeel van compost. De gunstige eigenschappen van compost als bodemverbeterend middel zijn bijna allemaal terug te brengen tot de hoge aanwezigheid van stabiele organische stof in compost:

• Organische stof maakt de bodem vruchtbaarder.
• Meer organische stof verhoogt de bodemcapaciteit zowel voor water als voor voedingsstoffen. Zeker in zandgronden is dit van enorm belang. In lemige gronden maakt toevoeging van organische stof de bodem gemakkelijker bewerkbaar. De bodem verhardt minder snel. Water kan er gemakkelijker indringen en geabsorbeerd worden waardoor er minder erosie optreedt.
• Bodems met toegevoegde compost warmen sneller op.
• In tegenstelling tot de organische stof uit dierlijke meststoffen is de organische stof uit compost erg stabiel. Ze blijft lang in de bodem aanwezig waardoor de gunstige effecten van de organische stof lang aanwezig blijven.

Compost bevat daarnaast ook tal van sporenelementen die mee de bodem in evenwicht helpen houden.
Door de strenge controle en selectieve inzameling zijn de gehalten aan zware metalen in compost laag tot zeer laag en vergelijkbaar met de waarden in dierlijke mest en champignonmest.

Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat eventueel aanwezige pesticiden tijdens het composteringsproces worden afgebroken.

Zowel GFT-compost als groencompost bevatten heel wat stikstof.
GFT-compost is iets rijker aan stikstof. De beschikbaarheid voor de planten van deze stikstof is echter zeer laag. Bijna alle aanwezige stikstof is organisch gebonden en komt slechts langzaam vrij. In het jaar van toepassing komt 10 tot 15% van de aanwezige stikstof vrij. Het grootste deel wordt evenwel opgenomen in de humus van de bodem en komt slechts vrij op het ogenblik van de humusafbraak (2-3% per jaar).
Waar snelle groei wordt beoogd, is het aangewezen om bijkomend met stikstof te bemesten. Bodems waaraan jaren na elkaar compost werd toegediend, bouwen wel een voldoende grote stikstofreserve op waaruit jaarlijks grotere hoeveelheden stikstof vrijkomen voor de plantengroei.

De gehalten aan overige voedingselementen en sporenelementen zijn laag in vergelijking met meststoffen, maar compost wordt wel in grotere hoeveelheden toegediend. Daarom kan bij de eventueel bijkomende bemesting best rekening gehouden worden met de toegediende hoeveelheden fosfor en kalium.

De zuurtegraad of pH van compost ligt in het neutrale tot licht alkalische gebied.
In tegenstelling tot tuinturf is compost dus niet verzurend. Het toedienen van compost werkt de algemene verzuring van de bodem tegen door de aanwezigheid van kalk in de compost en door een verbetering van de buffercapaciteit van de bodem.
Bij toevoeging van compost wordt de bodem beschermd tegen de negatieve gevolgen van de zure regen. De nood om bodem te bekalken neemt af of verdwijnt helemaal. De zuurbindende waarde van compost bedraagt 20 kg/ton voor groencompost en 34 kg/ton voor GFT-compost.

Voor de zuurtegraad gelden er normen opgelegd door het Ministerie van Landbouw en door VLACO (pH ligt tussen 6,5 en 9).

Het zoutgehalte van de compost bepaalt mee de gebruiksmogelijkheden.
Een hoog zoutgehalte is ongunstig voor planten. Vooral jonge planten zijn hieraan gevoelig. Het is om die reden af te raden om planten in zuivere compost aan te planten. Compost wordt best vermengd met de bodem of met andere substraten, of in een dunne laag bovenop de bodem aangebracht.

Groencompost heeft algemeen een lagere zoutconcentratie dan (aėrobe) GFT-compost. Door het hoger aandeel aan houtachtig materiaal in groenafval is groencompost ook minder aangerijkt met voedingsstoffen.
Bij anaėrobe compostering van GFT-afval wordt het materiaal na de vergisting geperst om het vochtgehalte op een gunstiger niveau voor de nacompostering te brengen. Hierbij wordt een groot deel van de oplosbare stoffen (K+, Cl-, Na+, wateroplosbare organische verbindingen,...) verwijderd via het perswater.
Daarom heeft anaėrobe GFT-compost (Humotex) een relatief laag zoutgehalte.

Kiemkrachtige zaden (en ziektekiemen) worden door de hoge temperaturen in een vochtige omgeving tijdens de compostering afgedood.
Hoe hoger de temperatuur, hoe sneller de afdoding gebeurt. Door de goede procescontrole, opgelegd door VLACO, biedt VLACO-compost de garantie dat er met de compost geen onkruidzaden worden ingevoerd. Hierin onderscheidt compost zich van andere bodemverbeterende middelen.

De hoeveelheden steentjes en onzuiverheden zijn ten gevolge van de selectieve inzameling en de voorbehandeling (bij GFT) laag. Eventueel toch aanwezige verontreiningingen worden bij de voorbewerking én bij de eindafzeving verwijderd.
VLACO controleert alle compost op verontreinigingen. Er mogen geen zichtbare verontreinigingen aanwezig zijn. Kleine steentjes mogen zeker niet groter zijn dan 5 mm. Zij mogen niet meer dan 2 % van het gewicht uitmaken.

Voor onzuiverheden en kiemkrachtige zaden zijn de Vlaamse en Belgische normen strenger dan de Nederlandse.

De rijpheidsgraad van compost is van belang om eventuele ongewenste effecten van compost te vermijden. Indien de materialen onvoldoende lang werden gecomposteerd, blijken ze voedingsstoffen naar zich toe te trekken in plaats van er aan de planten af te geven.
Onvoldoende uitgerijpte compost bevat eveneens te hoge concentraties aan ammonium en onttrekt zuurstof aan de bodem. Gevoelige planten kunnen hiervan schade ondervinden.
Het is daarom erg belangrijk om na te gaan of de aangekochte compost op een deskundige wijze werd gecomposteerd. Compost uit niet-professionele installaties blijkt vaak onvoldoende uitgerijpt. Bij VLACO-compost daarentegen wordt de garantie geboden dat de compost aan de vooropgezette kwaliteitseisen inzake rijpheid voldoet.

Betreffende de rijpheidsgraad zijn de Vlaamse en Belgische normen strenger dan de Nederlandse.

VLACO VZW volgt de kwaliteit van de compost en het composteringsproces bij de aangesloten bedrijven nauwgezet op. Dit gebeurt via een systeem van integrale ketenbewaking. Een eerste controlestap is de input (het GFT- en/of groenafval dat verwerkt wordt). Vervolgens wordt ook het composteringsproces nauwgezet opgevolgd. Tot slot worden ook op regelmatig stalen van de geproduceerde compost geanalyseerd op tal van parameters.
Kiezen voor VLACO-compost is kiezen voor kwaliteit en zekerheid:

• Hoog gehalte stabiele organische stof
• Vrij van ziektekiemen en onkruidzaden
• Beperkte hoeveelheid traagwerkende voedingsstoffen

VLACO, de Vlaamse Compostorganisatie werd in 1991 opgericht met als doel een kwaliteitscontrolesysteem op zetten voor groen- en GFT-compost. Tot voor 1990 werd compost in Vlaanderen op een totaal verschillende wijze aangemaakt. Op dat ogenblik was er geen sprake van aparte inzameling en werd het organisch afval gecomposteerd samen met de rest van het huisvuil. Na de invoering van de selectieve inzameling, werd ervoor geopteerd om voor compost, in tegenstelling met het vroegere imago, de hoogste kwaliteitsnormen na te streven. Alle bij VLACO aangesloten leden onderwerpen zich vrijwillig aan een systeem van volledige integrale ketenbewaking en kwaliteitscontrole.

Vaak wordt naar compost verwezen als een bron van zware metalen in de landbouw. De concentraties aan zware metalen in landbouwgronden nemen de laatste decennia immers behoorlijk toe. De belangrijkste bronnen van de zware metalen zijn echter overduidelijk de additieven met koper en zink die worden toegevoegd aan het meng- en krachtvoer van runderen, varkens en pluimvee. Kunstmest (superfosfaat in het bijzonder) is een belangrijke bron van cadmium, veel minder van koper en zink. Compost zorgt uiteindelijk maar voor 0.5 % van de aanvoer van zware metalen naar de landbouwgrond. Een tweede heel belangrijk argument is het feit dat de zware metalen die (in geringe hoeveelheden) in compost aanwezig zijn, de zware metalen zijn die reeds in het ecosysteem aanwezig zijn. Het gebruik van compost voert de metalen die in het ecosysteem aanwezig zijn, mee in de natuurlijke kringloop. Overigens zijn de concentraties die worden gemeten, steeds ruim beneden de wettelijk gestelde limieten.

Bij gebruik van compost is het belangrijk kwaliteitscompost te gebruiken. VLACO bewaakt in Vlaanderen de kwaliteit van de compost. Dit gebeurt door een integrale ketenbewaking. Maar ook met kwaliteitscompost kunnen zich, bij slecht gebruik, problemen voordoen. Compost kan dus, net zoals elk ander product, verkeerd gebruikt worden. Goede compost, verkeerd gebruikt geeft evenzeer slechte resultaten als het gebruik van minderwaardige compost. Voor compostproducenten betekent dit dat naast techniek ook in dienstverlening geļnvesteerd moet worden.